Utrechtse opkoopbescherming werkt. Of toch niet?
De Utrechtse zelfbewoningsplicht werkt in het voordeel van de woningzoekende, maar alleen als je met een beperkte blik kijkt. Vastgoed Insider Insiders lezen alles. De...
In het kort
Insiders lezen alles.
De complete kennisbank, premium artikelen, vier communities, webinars en de app. Voor beleggers die verder willen.
Eén tarief overdrachtsbelasting voor koopwoningen, beleggingspanden en bedrijfsvastgoed. Staatssecretaris Eelco Eerenberg van Financiën heeft in een Kamerbrief uitgewerkt wat zo’n uniformering zou betekenen.
Beleggers zouden minder dan de helft van het huidige tarief gaan betalen. Starters en doorstromers betalen juist meer.
Het kabinet heeft nog geen besluit genomen: de brief verkent alleen de mogelijkheden, zoals in september aan de Kamer was toegezegd.
Nog eens in het kort de geschiedenis: lang was de overdrachtsbelasting een eenvoudige heffing. Van 1979 tot 2011 gold voor alle onroerende zaken 6 procent. In 2011 kwam er een tijdelijk verlaagd tarief van 2 procent voor woningen, om de vastgelopen woningmarkt op gang te helpen. Dat tarief bleef tot en met 2020 gelden.
Met de Wet differentiatie overdrachtsbelasting begon in 2021 de opsplitsing. Starters onder de 35 kregen een vrijstelling en doorstromers bleven op 2 procent. Alle andere kopers gingen 8 procent betalen, wat in 2023 werd verhoogd naar 10,4 procent. Dat hogere tarief raakte niet alleen beleggers in woningen, maar ook bedrijfspanden, grond en participaties in vastgoedfondsen.
Daarna kwamen er nog twee tarieven bij. Sinds 2025 geldt 4 procent voor vastgoedaandelen, om te voorkomen dat bij nieuwbouw zowel btw als overdrachtsbelasting kan worden ontweken. In 2026 kwam er een apart algemeen woningtarief van 8 procent voor woningen die niet als hoofdverblijf dienen.
Het kabinet stelt in het Belastingplan 2027 voor om dat tarief te verlagen naar 7 procent. De overdrachtsbelasting levert in 2026 naar schatting zo’n 5 miljard euro op.
Het kabinet heeft twee budgetneutrale varianten doorgerekend. Blijft de startersvrijstelling bestaan, dan komt het uniforme tarief uit op circa 3,7 procent. Wordt de vrijstelling afgeschaft, dan is circa 2,8 procent genoeg. In beide varianten blijft het tarief van 4 procent voor vastgoedaandelen bestaan. Volgens de brief kan die categorie ook worden meegenomen als het uniforme tarief rond de 4 procent uitkomt.
Er is wel een tijdelijke kostenpost. Het kabinet verwacht dat kopers en verkopers hun transacties gaan timen rond de invoeringsdatum. Bij invoering per 2028 kost dat in 2027 en 2028 samen ruim 600 miljoen euro (variant 3,7 procent) of ruim 560 miljoen euro (variant 2,8 procent). Dat bedrag moet elders binnen de begroting worden gedekt.
Voor particuliere beleggers is dit het belangrijkste deel van de brief. Het tarief op beleggingswoningen zou dalen van 7 procent naar 3,7 of 2,8 procent. Op nieuwbouw betaal je btw en geen overdrachtsbelasting, maar het tarief heeft er volgens de brief wel indirect invloed op. Beleggers rekenen namelijk met de waarde bij verkoop aan een andere belegger, en daarin zit de overdrachtsbelasting.
SEO Economisch Onderzoek, een onafhankelijk economisch onderzoeksbureau in Amsterdam. heeft een vergelijkbaar scenario doorgerekend: één tarief van 3,6 procent, met behoud van de startersvrijstelling.
Het aandeel middenhuurwoningen dat rendabel te bouwen is, stijgt dan met 0,7 procentpunt. Het aandeel bestaande huurwoningen dat rendabel te exploiteren is, stijgt met 2,1 procentpunt. Dat laatste effect is vergelijkbaar met een verhoging van de puntprijs met 5 procent, maar dan zonder dat de huurder meer betaalt.
Of dit de uitponding remt, is onzeker. Meer vraag van verhuurders kan de huizenprijzen opdrijven, waardoor verkopen aan eigenaar-bewoners net zo aantrekkelijk blijft. Volgens het SEO-model is het effect op de middenhuurvoorraad neutraal tot licht negatief, maar een licht positief effect noemt de brief ook plausibel. In eerder SEO-onderzoek werd de stapsgewijze verhoging naar 10,4 procent al genoemd als voorbeeld van onvoorspelbaar overheidsbeleid dat het investeringsklimaat schaadt.
Bij transformatieprojecten is het effect groter. Een pand dat bij aankoop nog geen woning is, valt nu onder 10,4 procent. Volgens de brief noemen investeerders en ontwikkelaars de hoge overdrachtsbelasting als een van de grootste knelpunten, en het aantal transformaties stagneert. Een uniform tarief maakt het financieel aantrekkelijker om leegstaande kantoren en winkels om te bouwen tot woningen.
Ook bedrijfsvastgoed, maatschappelijk vastgoed en participaties in vastgoedfondsen zouden aanzienlijk lager worden belast. Bij gebiedsontwikkeling, waar woningen en niet-woningen vaak samengaan, verbetert dat volgens de brief de financiële haalbaarheid van het geheel. Het kabinet geeft wel toe dat de effecten op de niet-woningmarkt maar beperkt zijn onderzocht.
Tegenover de voordelen voor beleggers staan duidelijke nadelen voor andere kopers. Doorstromers gaan van 2 procent naar 3,7 of 2,8 procent. Volgens de brief schaadt een hogere overdrachtsbelasting de doorstroming en de arbeidsmobiliteit, terwijl het kabinet juist wil dat bijvoorbeeld ouderen vaker verhuizen.
Verdwijnt de startersvrijstelling, dan moeten starters voortaan wel overdrachtsbelasting betalen. Omdat zij maximaal 100 procent van de woningwaarde mogen lenen, moeten ze bij een woning van 400.000 euro zelf 11.200 euro sparen. De brief verwacht dat starters daardoor later kopen en meer concurrentie krijgen van beleggers.
Toch is het voordeel van de vrijstelling volgens onderzoek kleiner dan het lijkt. Onderzoekers van de Universiteit Maastricht schatten dat 65 tot 90 procent van de belastingbesparing terechtkomt bij de verkoper, via hogere prijzen. Het aantal woningbezitters steeg niet: starters kochten vooral eerder dan ze anders hadden gedaan. Zowel SEO als de Maastrichtse onderzoekers concluderen dat vooral starters met een relatief hoog inkomen van de regeling profiteren.
Een uniform tarief maakt de uitvoering een stuk eenvoudiger. De Belastingdienst heeft sinds 2020 in totaal 38 fte ingezet voor werk dat met de differentiatie te maken heeft, en ongeveer de helft daarvan gaat over de startersvrijstelling. Die besparing komt pas na jaren, omdat naheffingen en rechtszaken over de oude regels nog lang doorlopen. Met één tarief verdwijnen ook de verklaring over het hoofdverblijf en de discussies over de vraag of een pand als woning kwalificeert.
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) laat weten dat notarissen de wijziging per 2028 kunnen doorvoeren, mits ze op tijd worden geïnformeerd.
De staatssecretaris concludeert dat de overdrachtsbelasting is veranderd van een belasting om geld op te halen in een instrument voor woningmarktbeleid, en dat de beoogde doelen daarbij niet altijd zijn gehaald. Een uniform tarief maakt het stelsel eenvoudiger, maar vooral starters en doorstromers gaan erop achteruit. Hij wil het gesprek met de Kamer voortzetten. Voor een concreet voorstel is eerst een uitvoeringstoets van de Belastingdienst nodig.